VATIKANI: HISTORIA YA NCHI NDOGO YENYE USHAWISHI MKUBWA DUNIANI

Na Mapuli Kitina Misalaba

Hebu fikiria nchi ambayo unaweza kuizunguka kwa muda mfupi sana kwa miguu, lakini ina historia, utamaduni na ushawishi unaofika karibu kila kona ya dunia.

Hii ni Vatikani, au Vatican City—nchi ndogo zaidi duniani kwa eneo, iliyopo katikati ya jiji la Roma nchini Italia.

Lakini nyuma ya ukubwa wake mdogo kuna historia ndefu inayohusisha Ukristo, Dola ya Roma, Mapapa, vita, siasa na makubaliano yaliyobadilisha historia ya Ulaya.

Historia ya Vatikani inaanza karne nyingi zilizopita, wakati Ukristo ulipoanza kuenea katika Dola ya Roma.

Eneo ambalo leo linajulikana kama Vatikani linahusishwa kwa karibu na Mtakatifu Petro, mmoja wa mitume wa Yesu Kristo. Kulingana na mapokeo ya Kanisa Katoliki, Petro alikwenda Roma, akahubiri Ukristo na baadaye akauawa wakati wa mateso dhidi ya Wakristo.

Mapokeo ya Kanisa yanaamini kwamba Petro alizikwa katika eneo hilo.

Karne kadhaa baadaye, eneo hilo likawa sehemu muhimu sana kwa Wakristo. Kanisa lilijengwa juu ya eneo linalohusishwa na kaburi la Petro, na hatimaye likaja kuwa Basilica ya Mtakatifu Petro, moja ya majengo maarufu zaidi duniani.

Kadiri Kanisa Katoliki lilivyokua, viongozi wake—Mapapa—wakaanza kuwa na ushawishi mkubwa si katika masuala ya dini pekee, bali pia katika siasa.

Kwa kipindi kirefu cha historia, Mapapa walitawala maeneo makubwa katikati ya Italia yaliyokuwa yakijulikana kama Papal States, yaani Nchi za Kipapa.

Lakini hali hiyo ilianza kubadilika katika karne ya 19.

Italia ilianza mchakato wa kuungana na kuwa taifa moja. Maeneo mengi yaliyokuwa chini ya utawala wa Mapapa yakaanza kuchukuliwa na vikosi vya Italia.

Hatimaye, mwaka 1870, vikosi vya Italia viliingia na kuchukua Roma.

Tukio hilo likawa chanzo cha mgogoro mkubwa kati ya Serikali ya Italia na Papa.

Papa hakukubali kupoteza mamlaka yake juu ya Roma na maeneo yaliyokuwa chini ya Kanisa. Kwa miaka mingi, suala la mamlaka ya Papa na uhusiano wake na Serikali ya Italia lilibaki bila suluhisho kamili.

Kisha likaja mwaka 1929.

Tarehe 11 Februari 1929, Serikali ya Italia na Kanisa Katoliki walifikia makubaliano yaliyokuja kujulikana kama Mikataba ya Lateran.

Makubaliano hayo yalikuwa hatua kubwa katika historia ya Vatikani.

Italia ilitambua Vatican City kuwa taifa huru, huku Kanisa Katoliki likitambua mamlaka ya Italia juu ya Roma.

Kuanzia hapo, Vatikani ikawa nchi huru yenye eneo lake, mamlaka yake na Papa akiwa mkuu wa nchi.

Kwa ukubwa wa eneo, Vatikani ina takribani kilomita za mraba 0.49, na hivyo kuwa nchi ndogo zaidi duniani inayotambuliwa rasmi.

Lakini usidanganywe na ukubwa wake.

Ndani ya eneo hilo kuna baadhi ya hazina kubwa zaidi za historia, sanaa na utamaduni duniani.

Kuna Basilica ya Mtakatifu Petro, St. Peter's Square, Makumbusho ya Vatikani, pamoja na Sistine Chapel, maarufu kwa michoro ya msanii mkubwa Michelangelo.

Vatikani pia ina mfumo wake wa uongozi. Papa ndiye mkuu wa nchi na pia kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki duniani.

Ina bendera yake, sarafu, stempu, huduma za posta na hata kikosi chake maalumu cha ulinzi kinachojulikana kama Swiss Guard.

Na hapa ndipo historia ya Vatikani inapokuwa ya kipekee.

Ni nchi yenye eneo dogo sana, lakini ina taasisi ya kidini yenye mamilioni ya waumini duniani.

Kwa hiyo, Vatikani si tu nchi ndogo kwa ukubwa wa ardhi.

Ni taifa lililojengwa juu ya historia ya zaidi ya karne nyingi za Ukristo, mamlaka ya Mapapa na uhusiano mgumu kati ya dini na siasa.

Kutoka kwenye historia ya Mtakatifu Petro, kupitia utawala wa Nchi za Kipapa, mgogoro wa Roma na hatimaye Mikataba ya Lateran ya mwaka 1929, Vatikani imeendelea kuwa taifa dogo lenye nafasi kubwa katika historia na siasa za dunia.

Hii ndiyo Vatikani—nchi ndogo zaidi duniani kwa eneo, lakini yenye historia na ushawishi mkubwa kuliko ukubwa wake unavyoweza kuonyesha.