Fikiria Ma' Mkimbizi, mama lishe maarufu kule soko la Mbuyuni, mkoani Tabora. Maisha yake yanategemea amani ili wateja wafike kula chakula chake cha mchana. Siku moja anapokea ujumbe wa WhatsApp ukiwa na picha ya gari linaloungua, ukisema vurugu zimepamba moto mkoani humo na kuwataka watu wasitoke nje.
Kwa hofu, mama huyu anafunga genge lake na kupoteza mapato ya siku nzima, kumbe picha ile ni ya tukio la miaka mitano iliyopita kutoka nchi jirani. Huu ndio mtego wa kidijitali unaoweza kumuathiri mwananchi yeyote mikoani kwa sasa.
Katika kipindi hiki ambacho mitandao ya kijamii imekuwa chanzo kikuu cha habari, uwezo wa raia kuhakiki taarifa unazidi kuwa kinga muhimu dhidi ya vurugu na uvunjifu wa amani. Hatua ya kwanza katika mchakato huu ni kuanza na kutilia shaka kila habari inayokusukuma kufanya maamuzi ya ghafla au yenye mihemko mikali. Kabla ya kusambaza au kuamini taarifa, ni muhimu kujiuliza kuhusu chanzo cha habari hiyo na kama mtoa mada ana rekodi ya uadilifu au ni mtu anayenufaika na chuki. Mara nyingi wachochezi hutumia akaunti feki au picha za zamani ili kutengeneza picha ya taharuki isiyokuwepo.
Jambo jingine la msingi ni kuangalia lugha inayotumika katika habari husika kwani habari za kweli na zenye weledi hujikita kwenye ukweli na takwimu. Mkulima wa korosho mkoani Mtwara kwa mfano, anapaswa kutambua kuwa taarifa sahihi kuhusu masoko itatoka mamlaka husika kwa lugha ya staha, wakati taarifa za uchochezi hujaa matusi na kashfa. Ikiwa habari inakulazimisha uwe na hasira badala ya kukupa ufahamu, hiyo ni ishara tosha kuwa unalishwa sumu ya kisaikolojia. Ni busara kutafuta chanzo cha pili au cha tatu cha habari hiyo kutoka kwa vyombo vya habari vinavyotambulika ili kuona kama kuna mfanano wa maelezo.
Vilevile, mbinu ya kisasa ya kuhakiki inahusisha kuangalia muktadha wa muda na mahali ambapo video au picha ilipigwa. Wachochezi wa mtandaoni mara nyingi huchukua video za operesheni za usalama za miaka kumi iliyopita na kuzisambaza kama matukio ya sasa ili kuhamasisha maandamano ya haraka. Kwa kutumia zana rahisi za kidijitali, kijana aliye mkoani Mwanza anaweza kugundua kuwa picha inayotumika haina uhusiano na hali halisi ya mtaa wake. Hii inasaidia kuvunja mnyororo wa uongo ambao ungelenga kumuingiza raia kwenye matatizo ya kisheria au vurugu zisizo na tija.
Mwisho, ni muhimu kutafakari nia ya mtoa habari na kile anachotaka ukitende baada ya kuisoma habari hiyo. Ikiwa mtoa habari anakuhimiza kuvunja sheria au kuharibu miundombinu huku yeye akiwa amejificha sehemu salama nje ya nchi, ni dhahiri kuwa wewe ndiye unayetumiwa kama kafara.
Uthibitishaji wa habari si kazi ya wataalamu pekee, bali ni wajibu wa kila mwananchi kuanzia dereva bodaboda wa Geita hadi mwanafunzi wa chuo kikuu Iringa. Kwa kutoamini kila kinachoandikwa na watu wanaokula bata ughaibuni, jamii inajijengea ukuta imara dhidi ya mbinu za kutaka kuivuruga nchi.
🥃🍶 TUMIA VINYWAJI BORA VYA EAST AFRICAN SPIRITS – BEI RAFIKI, LADHA SAFI BILA HARUFU MBAYA
Wasiliana nasi:
📍 East African Spirits (T) Ltd
📞 +255 767 650 806 | +255 652 096 254
Post a Comment